ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
29
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
كبرسد استحالت پذيرذ بجوهر و صورت آن اندام جنانك « 1 » ياذ كرده آمده است . « 2 » امّا انواع « 2 » خون جهار نوع بوذ : يكى معتدل و اين آن خون بوذ كموافق مزاج هر شخصى بوذ از حيوان و موافق مزاج مردم بوذ و برنك سرخ بوذ ( f . 24 ) و بقوام معتدل بوذ و روشن بوذ و ببوى خوش بوذ . و خون صفرائى بقوام تنك بوذ و برنك سرخى بوذ كه بزردى زند و با كفك بسيار بوذ و سوزان بوذ و دير فسرذ و ببوى كريه بوذ و سخت روشن بوذ « 3 » . و خون بلغمى برنك لعل بوذ و بقوام بوقت فصد كردن تنك بوذ و لكن زوذ بفسرد و سطبر كردد جن پنير تازه و كمبوى بوذ مكر بوسيذه بوذ يا گنده كشته جنانك بتبهاى بلغمى بوذ و جن بباشد بطشت از وى « 4 » آبى سبيد و روشن بكشايذ جنانك باستسقا لحمى بوذ و تيره بوذ و بدان ماند كوئىّ نشاسته بمعصفر آبه تنك كردهاى و ببسوذن سرد بوذ . و خون سودائى بقوام سطبر بوذ و كنده بوذ و برنك سياه بوذ و زود فسرذ و اگر « 5 » بدست بمالى يا به آب بشوئى ليفها بينى اندر وى مانند ابريشم تافته و جن بنهى زمانى از وى آب كشايذ كبود جن نيل و ببسوذن سرذ بود مكر كسوخته بود يا از احتراق اخلاط آمذه بوذ و اين « 6 » جهار « 6 » گونه يا سوخته بوذ يا ناسوخته « 7 » اكر سوخته بوذ بقوام سطبر بود و تيره و « 8 » گنده بوذ و ببسوذن سوزان بوذ و لون هر يكى از لون خويش كياذ كرديم سياهتر بوذ « 9 » . اينك اصناف خون بدين قياس بوذ بمثال « 10 » و اگر خواهى انواع گوى « 11 » .
--> ( 1 ) - ف : چونانك . ( 2 - 2 ) - ف : و نوع . ( 3 ) - ف : نبوذ . ( 4 ) - ف : « از وى » ندارد ( 5 ) - ف : و كر . ( 6 - 6 ) - ف : هر چهار . ( 7 ) - ف : بوذ . ( 8 ) - ف : « و » ندارد . ( 9 ) - ف : سياهتر كشته بوذ . ( 10 ) - ف : « بمثال » ندارد . ( 11 ) - ب ه : بسيار توان كفت بحسب اشخاص ، صح .